Brisanje kratkog pamćenja

Piše Jovo Bajić

Knjige edicije „Rara“, kao i televizijska serija „Zaboravljeni umovi Srbije“ i likovne izložbe u „Galeriji RTS“, pored ispunjavanja duga prema neopravdano zaboravljenim srpskim delatnicima imaju za cilj da mire lažna protivrečja između građanskog i nacionalnog, da afirmišu prave vrednosti, znanje i pravo rodoljublje, kaže Nikola Mirkov

Po izboru dela i autora, po prezentaciji teksta, ali i po samoj tehničkoj opremi i koricama knjiga, edicija „Rara“ „Radio-Televizije Srbije“ već je zauzela mesto u srpskom izdavaštvu, što potvrđuje činjenica da su prve knjige ove edicije rasprodate. Do sada je štampano osam naslova. Reč je o delima srpskih autora nepravedno potisnutim u zaborav. Autori ovih knjiga su na političkoj, naučnoj ili kulturnoj sceni igrali značajnu ulogu, iza sebe su ostavili značajno delo. Knjige koje su pisali postale su prava retkost, neke su bile objavljene na stranim jezicima, dok ima i takvih koje su ostale u rukopisu i sada su prvi put objavljene. Knjige su u tvrdom povezu sa odsjajem starinskog koričenja, deo tiraža se kao divot izdanje koriči u eko koži, pa i po svom vizuelnom izgledu ove knjige predstavljaju ukras za svaku biblioteku.
Biblioteku „Rara“ uređuje Nikola Mirkov, direktor „Televizije Srbije“, jedan od najboljih poznavalaca srpske periodike, strastveni sakupljač starih izdanja. Mirkov je i direktor „Srpske Radio-Televizije“ i vodi Likovni savet i Izdavački savet ove nacionalne kuće. Edicija „Rara“ samo je jedan od tri ogranka, list trolista koji prati televizijsku seriju „Zaboravljeni umovi Srbije“. Ova serija imala je do sada šesnaest epizoda, gde su u igrano-dokumentarnoj formi predstavljene zaboravljene ličnosti koje su u prošlosti znatno doprinele napretku Srbije. Za seriju „Radio-Televizija Srbije“ dobila je i „Vukovu nagradu“. Treći ogranak ove delatnosti je „Galerija RTS“, u holu televizije u Takovskoj ulici, o kojoj je „Pečat“ više puta pisao, i koja poslednjih godina predstavlja jedan od najzanimljivijih beogradskih galerijskih prostora, gde su izlagana dela značajnih umetnika koji su zbog raznih okolnosti bili u drugom planu. Nedavno su u toj galeriji predstavljena dela Ignjata Joba (1895-1936), izuzetno zanimljive ličnosti i snažnog umetnika koji je ostavio traga i na našim prostorima.

[restrictedarea]

ZADATAK JAVNOG SERVISA Serija „Zaboravljeni umovi Srbije“, izložbe u „Galeriji RTS“ i knjige edicije „Rara“, kako nam je rekao Mirkov, pored duga prema duhovnoj baštini i neopravdano zaboravljenim srpskim delatnicima, što je, kako on kaže, jedan od zadataka Javnog servisa, ima za cilj da miri lažna protivrečja između građanskog i nacionalnog, da afirmiše prave vrednosti, znanje i pravo rodoljublje. Rodoljublje autora čije su knjige objavljene u ediciji zasnivaju se na tačnim sudovima o sopstvenoj zemlji i sopstvenim vrednostima, bez preterivanja – preuveličavanja ili potcenjivanja.
Pored toga, kako podseća urednik „Rare“, edicija ima za cilj da bar malo ublaži posledice jedne naše nacionalne osobine, kratkoga pamćenja. Srpske knjige delile su istorijsku sudbinu srpskoga naroda, i celokupne srpske duhovne baštine. Često su uništavane u ratovima. Strani zavojevači uništavali su cele tiraže pojedinih knjiga ili sve knjige štampane ćirilicom. Ali neretko pojedine knjige zabranjivane su ili potiskivane zbog domaćih političkih, ili dinastičkih borbi. Bilo je dosta takvih primera u devetnaestom veku, a posebno su takvi primeri bili izraženi u dvadesetom veku, pogotovo posle Drugog svetskog rata kada je vrednost knjige, bez obzira na to kada je štampana, vrednovana po merilima vladajuće ideologije.
Poslednja knjiga štampana u ediciji „Rara“ su memoari jedne takođe značajne, ali prilično zaboravljene ličnosti Koste Stojanovića (1867-1921) „Slom i vaskrs Srbije“, koji su sve do ovog izdanja čekali u rukopisu. Stojanović se, kao i većina autora ove edicije, školovao u Srbiji na Velikoj školi, a svoje znanje usavršavao na nekom od zapadnoevropskih univerziteta. Bio je matematičar i prijatelj Mihaila Petrovića Alasa. On je začetnik srpske kibernetike, i nekoliko socioloških, ekonomskih, privrednih doktrina koje su se zasnivale na matematici. U vreme Carinskog rata koji je Austrougarska nametnula Srbiji, on je u srpskoj vladi bio ministar narodne privrede i u najvećoj meri je zaslužan što je taj rat dobijen. U politici se slagao sa čuvenim političarem Milovanom Milovanovićem.
Tokom Prvog svetskog rata sa srpskom vladom Stojanović je dospeo na Krf, a onda je učestvovao u nizu političkih misija. Tokom rata vodio je memoarske beleške. Da su objavljene odmah posle njegove smrti, zbog niza zanimljivih zapažanja i krajnje kritičkog stava prema radikalima i Nikoli Pašiću, izazvale bi pravu buru. Stojanovićeve memoare priredio je i pogovor napisao Slobodan Turlakov. Ova knjiga, kao i sve knjige iz edicije „Rara“ upotpunjena je napomenama, bibliografskim referencama, registrom imena, čak i rečnikom manje poznatih reči i pojmova. Svaki novi ozbiljniji rad o Srbiji i Srbima u Prvom svetskom ratu neće se ubuduće uzimati ozbiljno bez ove knjige. A prava je poslastica i za one koji vole memoarsku literaturu. Prva knjiga koja se pojavili u ediciji „Rara“ bili su „Principi istorije“, kapitalno delo srpskog filozofa Božidara Kneževića (1862-1905), a ovom misliocu bila je posvećena i prva epizoda „Zaboravljenih umova Srbije“. Delo je predstavljeno savremenom čitaocu u novom iščitavanju, propraćeno je naučnom „aparaturom“ koja prati i sva ostala dela. Ova knjiga pojavila se 2007. godine. Ništa manje nije zanimljiva i značajna druga knjiga „Poljska privreda u narodnim poslovicama“ koju je još 1925. godine pripremio Milan Vlajinac (1877-1964), jedan od najboljih poznavalaca srpskog sela, srpske seoske privrede. Poslovice su razvrstane tematski, prate godišnja doba, razne klimatske pojave, pojedine poljoprivredne poslove, predstavljajući istovremeno filozofski pristup životu, zemlji od koje se živi i radu generacija seljaka. Ovo je ujedno, mereno književnim i etnološkim merilima, jedna od najboljih zbirki narodnih poslovica. I ova knjiga štampana je 2007. godine.
Posebnu dragocenost predstavlja knjiga Čedomilja Mijatovića (1842-1932), velikog anglofila i dugogodišnjeg srpskog poslanika u Londonu, „Uspomene balkanskog diplomate“, objavljena u inostranstvu na engleskom jeziku. Prevedena je na srpski i sada se prvi put javlja na srpskom jeziku, nudeći riznicu zanimljivo saopštenih podataka o Srbiji druge polovine devetnaestoga, i prvih decenija dvadesetog veka. Ova knjiga nudi mnogo detalja o političkim prilikama u Srbiji i Evropi Mijatovićevog vremena, i o ličnostima sa kojima je Mijatović sarađivao.

RIZNICA RETKOSTI Veliku bibliofilsku retkost predstavljalo je i kapitalno delo „Narodna pedagogija u Srba“ zaslužnog srpskog pedagoga Jovana Milidragovića (1853-1926) objavljena 1914. godine. Za ovo delo Milidragović je decenijama prikupljao građu sa svih prostora gde su Srbi živeli, prateći razvoj deteta od začeća, rođenja, pa sve do svadbe, gde su takođe sistematizovana iskustva u podizanju dece. Podjednaku pažnju Milidragović poklanja dobrim primerima konkretne prakse vaspitanja i odgoja dece, ali ističe i loše primere. Ovo delo, štampano 2009. godine, predstavlja temelj srpske pedagoške nauke.
Godine 2010. pojavila se knjiga „Srbija i porta posle bombardovanja Beograda“, poznatog srpskog političara i državnika Jovana Ristića (1831-1899), gde on iz prve ruke svedoči o važnim događajima iz naše istorije koji su doveli do pune državnosti Srbije. U tim događajima Ristić je učestvovao, a neke od njih i kreirao. Ovo delo štampano je 1881. godine. „Dnevnik“ Milana Đ. Milićevića (1831-1908), gde je Milićević, jedan od najboljih poznavalaca narodnog života i jedan od najplodnijih srpskih stvaralaca zapisivao ono što je po njegovom shvatanju i u njegovom vremenu trebalo zapisati i kao svedočanstvo ostaviti potomstvu. Ovo delo pojavilo se 2011. godine.
Delo Save Vladislavića Raguzinskog (1668-1738), Srbina koji je, kao savetnik Petra Velikog, ostavio dubok istorijski trag u Rusiji. On je bio glavni ruski izaslanik u razgraničenju Rusije i Kine, i te granice važe i danas. Njegova knjiga „Tajna informacija o stanju i snazi kineske države“ pojavila se pre 280 godina u Rusiji na ruskom jeziku i bila je temeljac za određivanje ruske politike prema moćnom kineskom susedu. U Srbiji je, dakle, objavljena prvi put 2012. godine, prevedena na savremeni srpski jezik koji je i maternji jezik grofa Save Vladislavića.
Na ovome se neće stati. Već su, kako kaže Mirkov, poodmakle pripreme za knjigu „Srpske škole u vreme Kiprijana Račanina“ Radoslava Grujića. Delo će biti upotpunjeno kraćim Grujićevim radovima objavljivanim pre Drugog svetskog rata u „Glasniku skopskog učenog društva“, a moguće je da ponovo bude štampana Grujićeva „Apologija srpskog naroda u Hrvatskoj“ koje odavno nema u knjižarama. Pored toga kroje se planovi za objavljivanje knjige srpskog istoričara Miodraga Al. Purkovića koji je posle Drugog svetskog rata živeo na Zapadu, gde je objavio više radova o srpskim zemljama u srednjem veku i pojedinim ličnostima iz srpske srednjovekovne istorije. Razmišlja se i o knjizi radova srpskog istoričara ruskog porekla Aleksandra Solovjeva, koji je takođe posle Drugog svetskog rata stvarao na Zapadu gde je objavio niz značajnih radova iz srpske srednjovekovne istorije, a među njima i nenadmašan rad o srpskom grbu.
Malo je poznato da je Vladimir Jovanović, otac akademika Slobodana Jovanovića, pripremao „Politički rečnik“ i štampao jednu svesku do slova đ. Mislilo se da je Jovanović na tome stao, a njegov „Rečnik“ posedovali su samo retki bibliofili. Nedavno se saznalo da se u jednom beogradskom arhivu čuva rukopis celog rečnika. Nikola Mirkov mašta da i to delo u celini objavi u ediciji „Rara“.

[/restrictedarea]

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *